गुंतवणूक करताना “माझे पैसे नक्की किती वर्षांत दुप्पट होतील?” हा प्रश्न प्रत्येक गुंतवणूकदाराच्या मनात येतो. यासाठी गुंतागुंतीचे कॅल्क्युलेटर वापरण्याची अजिबात गरज नाही. ‘रूल ऑफ ७२’ (Rule of 72) या अत्यंत सोप्या आणि प्रसिद्ध आर्थिक नियमाच्या मदतीने तुम्ही काही सेकंदांत याचा अंदाज लावू शकता.
नियम ७२ म्हणजे काय?
रूल ऑफ ७२ ही चक्रवाढ व्याजाचा (Compound Interest) अंदाज घेणारी एक सोपी गणितीय पद्धत आहे. या नियमानुसार, तुम्हाला मिळणाऱ्या वार्षिक परताव्याच्या दराने (Rate of Return) ७२ या संख्येला भागल्यास, तुमची गुंतवणूक किती वर्षांत दुप्पट होईल याचा अंदाज मिळतो.
हेही वाचा | SIP vs Lump Sum: म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करण्याची योग्य पद्धत कोणती?
नियम ७२ कसा वापरायचा?
१. पैसे दुप्पट होण्याचा कालावधी शोधणे
फॉर्म्युला: कालावधी (वर्षांमध्ये) = 72 ÷ वार्षिक परतावा दर (%)
उदाहरण: जर तुम्ही ₹२ लाख गुंतवले आहेत आणि तुम्हाला ९% वार्षिक परतावा मिळत असेल, तर:
कालावधी = 72 ÷ 9 = 8 वर्षे
याचा अर्थ तुमचे ₹२ लाख दुप्पट (₹४ लाख) होण्यासाठी अंदाजे ८ वर्षे लागतील.
२. ठराविक वर्षांत पैसे दुप्पट करण्यासाठी आवश्यक परतावा शोधणे
जर तुम्हाला तुमचे पैसे ठराविक वर्षांत दुप्पट करायचे असतील, तर तुम्हाला कोणत्या दराने परतावा मिळाला पाहिजे हेदेखील या नियमाने काढता येते:
फॉर्म्युला: आवश्यक परतावा दर (%) = 72 ÷ कालावधी (वर्षे)
उदाहरण: तुम्हाला तुमचे पैसे ४ वर्षांत दुप्पट करायचे असतील, तर:
आवश्यक दर = 72 ÷ 4 = 18%
म्हणजेच, या अंदाजानुसार तुम्हाला वार्षिक १८% परतावा मिळणे आवश्यक आहे.
परतावा दर आणि दुप्पट होण्याचा कालावधी
| अपेक्षित परतावा दर (CAGR) | पैसे दुप्पट होण्यासाठी लागणारा वेळ |
|---|---|
| ६% (FD / डेट फंड) | १२ वर्षे |
| ८% (पीपीएफ / बाँड्स) | ९ वर्षे |
| १०% (हायब्रिड फंड) | ७.२ वर्षे |
| १२% (इक्विटी म्युच्युअल फंड) | ६ वर्षे |
| १५% (स्मॉल / मिडकॅप फंड) | ४.८ वर्षे |
नियम ७२ चे इतर महत्त्वाचे उपयोग
- चक्रवाढ व्याजाची ताकद (Power of Compounding): हा नियम कम्पाउंडिंगची ताकद सोप्या भाषेत स्पष्ट करतो. परताव्याचा दर थोडाजरी वाढला, तरी पैसे दुप्पट होण्याचा कालावधी वेगाने कमी होतो.
- महागाईचा (Inflation) प्रभाव समजणे: महागाईमुळे तुमच्या पैशांची खरेदी क्षमता किती वर्षांत अर्धी होईल, हे काढण्यासाठीही याचा वापर होतो. जर महागाईचा दर ६% असेल, तर: 72 ÷ 6 = 12 वर्षे (म्हणजेच ६% महागाई दर कायम राहिल्यास, पैशांची खरेदी क्षमता साधारण १२ वर्षांत निम्मी होऊ शकते.)
सतत विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
१. नियम ७२ सर्व प्रकारच्या गुंतवणुकीसाठी लागू होतो का?
हा नियम प्रामुख्याने चक्रवाढ व्याज (Compound Interest) मिळणाऱ्या गुंतवणुकीसाठीच उपयुक्त ठरतो. सरळ व्याज (Simple Interest) मिळणाऱ्या पर्यायांसाठी हा नियम वापरता येत नाही.
२. नियम ७२ चे उत्तर १००% अचूक असते का?
हा नियम एक त्वरित आणि जवळचा (Approximate) अंदाज देतो. विशेषतः मध्यम स्वरूपाच्या परतावा दरांसाठी तो दुप्पट होण्याचा कालावधी पटकन समजून घेण्यासाठी उपयुक्त आहे.
३. म्युच्युअल फंड गुंतवणुकीसाठी हा नियम उपयोगी आहे का?
होय, म्युच्युअल फंडामधील दीर्घकालीन गुंतवणुकीवर मिळणाऱ्या चक्रवाढ परताव्याचा (CAGR) अंदाज लावण्यासाठी हा नियम उपयोगी ठरतो. मात्र, म्युच्युअल फंडाचा परतावा निश्चित नसल्यामुळे Rule of 72 हा फक्त अंदाजासाठी वापरावा; भविष्यातील परताव्याची हमी म्हणून नाही.