Mutual Fund आणि Demat खात्यांतील Nomination प्रक्रियेला अधिक सोपे आणि पारदर्शक बनवण्यासाठी SEBI ने महत्त्वाचे बदल जाहीर केले आहेत. हे नवीन नियम 1 सप्टेंबर 2026 पासून लागू होणार असून गुंतवणूकदारांना Nomination बाबत स्पष्ट निर्णय नोंदवणे आवश्यक असेल.
काय बदलणार?
SEBI च्या नव्या नियमांनुसार, Mutual Fund फोलिओ किंवा Demat खाते उघडताना Nomination फील्ड रिकामे ठेवता येणार नाही. गुंतवणूकदारांनी एकतर Nominee चे तपशील द्यावे लागतील किंवा Nomination नको असल्यास त्यासाठी स्वतंत्र घोषणा (Opt-Out Declaration) सादर करावी लागेल. यामागील उद्देश म्हणजे गुंतवणूकदाराच्या निधनानंतर मालमत्ता हस्तांतरणाची प्रक्रिया अधिक जलद आणि सुलभ करणे.
Joint Account धारकांसाठी नियम
Joint Mutual Fund Folio किंवा Joint Demat Account मध्ये Nomination देणे ऐच्छिक राहील. मात्र, Nominee जोडणे किंवा बदलणे यासाठी सर्व Joint Holders ची संमती आवश्यक असेल. गुंतवणूकदार जास्तीत जास्त तीन Nominees नियुक्त करू शकतात. तसेच प्रत्येक Nominee ला किती टक्के हिस्सा मिळणार हे देखील नमूद करता येईल. वाटपाचा तपशील दिला नाही तर मालमत्ता सर्व Nominees मध्ये समान प्रमाणात विभागली जाईल.
Nominee नको असल्यास काय करावे?
जर एखाद्या गुंतवणूकदाराला Nominee नियुक्त करायचा नसेल, तर त्यांना अधिकृत Opt-Out Declaration सादर करावी लागेल. हे काम Broker, Bank किंवा Mutual Fund Platform वर लॉगिन करून Nomination विभागात जाऊन सहज करता येईल. त्यामुळे गुंतवणूकदाराचा निर्णय अधिकृतरीत्या नोंदवला जाईल.
Nominee नसल्यास मालमत्ता कोणाला मिळेल?
जर Nominee नोंदवलेला नसेल, तर गुंतवणूकदाराच्या निधनानंतर गुंतवणूक कायदेशीर वारसांकडे (Legal Heirs) हस्तांतरित केली जाईल. यासाठी Transmission Process पूर्ण करावी लागते. SEBI ने ही प्रक्रिया सुलभ करण्यासाठी Quick Transmission Processing (QTP) सुविधा देखील आणली आहे. यामुळे कमी मूल्याच्या दाव्यांवर कमी कागदपत्रांसह जलद प्रक्रिया होऊ शकते.
Nomination करताना टाळावयाच्या चुका
Mutual Fund Nomination करताना अनेक गुंतवणूकदार काही सामान्य चुका करतात:
- Nominee नोंदवून न ठेवणे
- चुकीची माहिती देणे
- लग्न, घटस्फोट किंवा कुटुंबातील बदलानंतर Nominee अपडेट न करणे
- एकापेक्षा जास्त Nominees असल्यास चुकीचे वाटप नमूद करणे
- Nominee म्हणजेच कायदेशीर मालक असा गैरसमज करणे
गुंतवणूकदारांसाठी याचा अर्थ काय?
SEBI च्या या निर्णयामुळे Mutual Fund आणि Demat गुंतवणुकींचे हस्तांतरण अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे सर्व गुंतवणूकदारांनी आपल्या फोलिओमधील Nomination तपशील तपासून आवश्यक असल्यास अपडेट करणे महत्त्वाचे ठरेल. 1 सप्टेंबर 2026 पूर्वी ही माहिती योग्य असल्याची खात्री करणे भविष्यातील अडचणी टाळण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
Mutual Fund मधील न मिळालेले Dividend ₹2,689 कोटींवर; तुमचेही पैसे अडकले आहेत का?
