जून २०२६ च्या आकडेवारीनुसार, भारतातील म्युच्युअल फंड (Mutual Fund) क्षेत्रात सध्या ५० फंड हाऊसेस (AMCs) कडून एकूण १,९६५ स्कीम्स चालवल्या जात आहेत. ‘कॅफेम्युच्युअल’ (Cafemutual) च्या विश्लेषणानुसार, यातील एक तृतीयांश (One-Third) पेक्षा जास्त जागा आता ‘पॅसिव्ह फंड्स’ने (Passive Funds) व्यापली आहे.
जरी पारंपारिक ॲक्टिव्ह फंड्स (Active Funds) अजूनही बाजारपेठेत आघाडीवर असले, तरी पॅसिव्ह फंड्स (Index Funds & ETFs) चा वाटा वेगाने वाढत आहे.
म्युच्युअल फंडमध्ये ॲक्टिव्ह आणि पॅसिव्ह फंड म्हणजे काय?
- ॲक्टिव्ह फंड (Active Fund): यात फंड मॅनेजर स्वतःच्या अभ्यासाने शेअर्स निवडतो आणि बेंचमार्कपेक्षा जास्त परतावा (Alpha) देण्याचा प्रयत्न करतो.
- पॅसिव्ह फंड (Passive Fund): हे फंड एखाद्या इंडेक्सची (उदा. Nifty 50 किंवा Sensex) तंतोतंत नक्कल करतात. यात फंड मॅनेजरचा थेट हस्तक्षेप कमी असतो आणि यांचा खर्च (Expense Ratio) कमी असतो.
म्युच्युअल फंड आकडेवारी २०२६
| प्रकार | एकूण स्कीम्स (Schemes) | टक्केवारी (Share) |
| ॲक्टिव्ह स्कीम्स (Active Funds) | १,२९१ | ~६५.७% |
| पॅसिव्ह स्कीम्स (Passive Funds) | ६७४ | ~३४.३% |
| एकूण फंड्स (Total Funds) | १,९६५ | १००% |
सर्वात जास्त स्कीम्स असणारे टॉप ५ म्युच्युअल फंड्स
देशातील टॉप ५ फंड हाऊसेसकडे एकूण ५५० स्कीम्स आहेत, जे संपूर्ण इंडस्ट्रीच्या जवळपास २८% आहे.
- कोटक महिंद्रा म्युच्युअल फंड (Kotak MF): ११९ स्कीम्स (६१ ॲक्टिव्ह, ५८ पॅसिव्ह)
- आयसीआयसीआय प्रुडेन्शियल म्युच्युअल फंड (ICICI Prudential MF): ११४ स्कीम्स (६८ ॲक्टिव्ह, ४६ पॅसिव्ह)
- डीएसपी म्युच्युअल फंड (DSP MF): १०८ स्कीम्स (६५ ॲक्टिव्ह, ४३ पॅसिव्ह)
- एसबीआय म्युच्युअल फंड (SBI MF): १०५ स्कीम्स (५४ ॲक्टिव्ह, ५१ पॅसिव्ह)
- एचडीएफसी म्युच्युअल फंड (HDFC MF): १०४ स्कीम्स (५५ ॲक्टिव्ह, ४९ पॅसिव्ह)
हेही वाचा | UTI Mutual Fund News: पोस्ट-डेटेड चेक (PDC) का बंद केले? जाणून घ्या नवीन नियम आणि पर्याय
पॅसिव्ह गुंतवणूक (Passive Investing) वाढण्याची मुख्य कारणे
काही फंड हाऊसेस आता ॲक्टिव्हपेक्षा पॅसिव्ह प्रॉडक्ट्सवर जास्त भर देत आहेत:
- मोतीलाल ओसवाल म्युच्युअल फंड (Motilal Oswal MF): ८९ पैकी ६५ स्कीम्स (~७३%) पॅसिव्ह आहेत.
- एडेलवाइज म्युच्युअल फंड (Edelweiss MF): ७४ पैकी ४० स्कीम्स पॅसिव्ह आहेत.
- नवीन फंड हाऊसेस (New-Age AMCs):
- झिरोधा म्युच्युअल फंड (Zerodha MF): ११ पैकी ७ स्कीम्स पॅसिव्ह आहेत.
- एंजेल वन म्युच्युअल फंड (Angel One MF): यांच्या सर्वच्या सर्व ११ स्कीम्स पॅसिव्हच आहेत (एकही ॲक्टिव्ह स्कीम नाही).
ॲक्टिव्ह विरुद्ध पॅसिव्ह: फंड हाऊसेसची वेगवेगळी रणनीती
इंडस्ट्रीत दोन स्पष्ट प्रवाह पाहायला मिळत आहेत:
- पॅसिव्ह फोकस्ड फंड्स: मोतीलाल ओसवाल, झिरोधा, आणि एंजेल वन यांसारखे फंड हाऊसेस इंडेक्स फंड्स आणि ETFs ला प्राधान्य देत आहेत.
- ॲक्टिव्ह फोकस्ड फंड्स: फ्रँकलिन टेम्पलटन, कॅनरा रोबेको, महिंद्रा मॅन्युलाइफ, व्हाईटओके कॅपिटल, बँक ऑफ इंडिया, जेएम फायनान्शियल आणि PPFAS म्युच्युअल फंड यांसारख्या अनेक फंड हाऊसेसकडे एकही पॅसिव्ह स्कीम नाही.
स्कीम्स वाढल्या, पण संपत्ती (AUM) मोठ्या फंड्सकडेच केंद्रित
जरी लहान आणि नवीन फंड हाऊसेस अनेक नवीन स्कीम्स लाँच करत असले, तरी Assets Under Management (AUM) म्हणजेच गुंतवणूकदारांचा पैसा अजूनही दिग्गज फंड हाऊसेसकडेच जास्त आहे.
- एसबीआय (SBI MF), आयसीआयसीआय (ICICI Prudential MF) आणि एचडीएफसी (HDFC MF) हे तीन फंड हाऊसेस मिळून तब्बल ३३ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त एयूएम सांभाळतात.
- जून २०२६ पर्यंत संपूर्ण म्युच्युअल फंड क्षेत्राचे एकूण एयूएम (AUM) ८३.१४ लाख कोटी रुपयांवर पोहोचले आहे.