तुम्ही कधी तुमच्या म्युच्युअल फंडाचा Monthly Factsheet (माहिती पत्रक) बारकाईने पाहिला आहे का? जर पाहिला असेल, तर तुम्हाला त्यात ‘Cash and Cash Equivalents’ नावाचा एक पर्याय दिसला असेल. अनेकदा गुंतवणूकदारांना प्रश्न पडतो की, आपण तर पैसे शेअर्स किंवा बाँड्समध्ये वाढवण्यासाठी दिले आहेत, मग फंड मॅनेजरने हा पैसा कॅश म्हणून का ठेवला आहे?
जेव्हा एखाद्या फंडात जास्त कॅश बॅलन्स दिसतो, तेव्हा मनात शंका येते की फंड मॅनेजर मार्केटबद्दल काळजीत आहे का? की ही एखादी धोक्याची घंटा आहे? चला, या लेखात आपण अतिशय सोप्या भाषेत तज्ज्ञांच्या मदतीने यामागचे सत्य समजून घेऊया.
म्युच्युअल फंडमध्ये Cash आणि Cash Equivalents म्हणजे काय?
म्युच्युअल फंड ज्यावेळी तुमचा सगळा पैसा शेअर्स किंवा बाँड्समध्ये न गुंतवता, काही भाग झटपट पैशात बदलता येईल अशा सुरक्षित ठिकाणी ठेवतो, त्याला Cash आणि Cash Equivalents म्हणतात.
InCred Money चे CEO नितीन अग्रवाल यांच्या मते, हा पैसा अगदी सुरक्षित आणि कमी कालावधीच्या साधनांमध्ये ठेवला जातो, जसे की Treasury Bills, Overnight Funds, किंवा TREPS (tri-party repos). गरज पडल्यास या साधनांमधून कोणतंही नुकसान न होता अगदी काही तासांत किंवा एका दिवसात प्रत्यक्ष रोख पैसा (Cash) उभा करता येतो.
Dezerv चे को-फाउंडर वैभव पोरवाल सांगतात की, हा पैसा फंडात तसाच पडून राहत नाही. त्यावर रात्रीतून किंवा अगदी कमी काळात थोडेफार व्याज (Overnight Yield) मिळत राहते. बऱ्याचदा गुंतवणूकदारांनी नवीन गुंतवलेला पैसा (Fresh Inflows) किंवा कंपन्यांकडून मिळालेला डिव्हिडंड (Dividends) अजून योग्य ठिकाणी गुंतवायचा बाकी असतो, तोपर्यंत तो या कॅश स्वरूपात दिसतो.
Fund Managers म्युच्युअल फंडमध्ये कॅश का ठेवतात?
फंड मॅनेजर्स मुख्यत्वे दोन कारणांसाठी कॅश ठेवतात: पहिली म्हणजे रोजचा व्यवहार सुरळीत चालवण्यासाठी (Operational Reasons) आणि दुसरी म्हणजे मार्केटमध्ये योग्य संधीची वाट पाहण्यासाठी (Investment Strategy).
तज्ज्ञांच्या मते यामागे खालील प्रमुख कारणे असतात:
- गुंतवणूकदारांचे पैसे परत करण्यासाठी (Redemptions): Kotak Mahindra AMC चे अभिषेक बिसन सांगतात की, रोज अनेक गुंतवणूकदार त्यांचे पैसे काढत असतात (Redemption). हे पैसे देण्यासाठी आणि फंडाचा रोजचा खर्च भागवण्यासाठी काही कॅश हाताशी ठेवावी लागते, जेणेकरून चालू असलेले चांगले शेअर्स विकावे लागणार नाहीत.
- मार्केट पडल्यावर खरेदी करण्यासाठी (Dry Powder): आनंद राठी कंपनीचे थॉमस स्टीफन यांच्या मते, जेव्हा शेअर्स खूप महाग होतात (High Valuations), तेव्हा फंड मॅनेजर ते महागडे शेअर्स खरेदी करणे टाळतात. ते या कॅशचा वापर ‘Dry Powder’ (राखीव पैसा) म्हणून करतात. जेव्हा मार्केटमध्ये मोठी घसरण (Market Correction) होते, तेव्हा याच पैशातून स्वस्त दरात चांगले शेअर्स खरेदी केले जातात.
जास्त कॅश असणे गुंतवणूकदारांसाठी चांगले की वाईट?
जास्त कॅश असणे पूर्णपणे चांगले किंवा पूर्णपणे वाईट नसते. हे संपूर्णपणे मार्केटच्या परिस्थितीवर आणि फंड मॅनेजरच्या रणनीतीवर अवलंबून असते.
खालील तक्त्यावरून तुम्हाला याचे फायदे आणि तोटे सहज समजतील:
| मार्केटची परिस्थिती | जास्त कॅश असण्याचे फायदे (Benefits) | जास्त कॅश असण्याचे तोटे (Risks) |
| मार्केट घसरताना (Bear Market) | पोर्टफोलिओ सुरक्षित राहतो, बाजारातील घसरणीचा फंडावर जास्त परिणाम होत नाही. | — |
| मार्केट वाढताना (Bull Market) | — | फंडाचा परतावा (Returns) कमी होतो, कारण कॅशवर शेअर्ससारखी वाढ मिळत नाही (Cash Drag). |
थॉमस स्टीफन सांगतात की, जास्त कॅशमुळे पोर्टफोलिओमधील चढ-उतार (Volatility) कमी होतात, ज्यामुळे घसरत्या मार्केटमध्ये फंड सुरक्षित राहतो. पण, जेव्हा मार्केट वेगाने वर जाते, तेव्हा हाच पैसा गुंतवणूक न झाल्यामुळे फंडाच्या कामगिरीवर संथ गतीचा ब्रेक लावू शकतो.
फंडाकडे किती कॅश असणे योग्य मानले जाते?
सर्व फंडांसाठी असा कोणताही एक ठराविक नियम किंवा बेंचमार्क नाही. परंतु, सामान्य इक्विटी फंडांमध्ये (Equity Funds) ५% पर्यंत कॅश असणे सामान्य मानले जाते.
नितीन अग्रवाल यांच्या मते, ५% पर्यंतची कॅश ही केवळ रोजच्या व्यवहारांसाठी आणि इमर्जन्सीसाठी ठेवली जाते. जर तो हायब्रिड फंड (Hybrid Fund) किंवा डेट फंड (Debt Fund) असेल, तर त्यातील कॅशचे प्रमाण फंडानुसार वेगळे असू शकते. वैभव पोरवाल यांच्या मते, एकाच परिस्थितीमध्ये एक मॅनेजर पूर्ण पैसे गुंतवून ठेवू शकतो, तर दुसरा मॅनेजर कॅश हातात ठेवून थांबणे पसंत करतो. दोन्ही पद्धती आपापल्या जागी योग्य असू शकतात.
गुंतवणूकदारांनी कधी काळजी करावी?
जर एखाद्या डायव्हर्सिफाइड इक्विटी फंडात खूप जास्त काळ (उदा. सलग काही महिने) १५% पेक्षा जास्त कॅश पडून राहिली, तर गुंतवणूकदारांनी त्याकडे लक्ष देणे गरजेचे आहे.
खालील दोन गोष्टींकडे नेहमी लक्ष ठेवा:
- कॅश बऱ्याच काळासाठी पडून राहणे: थॉमस स्टीफन म्हणतात की, जर १५% पेक्षा जास्त रक्कम बराच काळ कॅशमध्ये असेल, तर याचा अर्थ फंड मॅनेजरला पैसे नेमके कुठे गुंतवायचे याच्या चांगल्या संधी मिळत नाहीयेत किंवा त्यांची रणनीती खूप जास्त बचावात्मक झाली आहे.
- नेगेटिव्ह कॅश (Negative Cash): नितीन अग्रवाल यांनी एका महत्त्वाच्या धोक्याकडे लक्ष वेधले आहे. कधीकधी बाजारातील मोठ्या तणावामुळे फंडाकडे असणारी कॅश संपते आणि गुंतवणूकदारांचे पैसे देण्यासाठी फंड कर्ज घेतो. याला ‘नेगेटिव्ह कॅश’ म्हणतात. हा एक मोठा धोक्याचा इशारा असू शकतो, कारण याचा अर्थ फंडाकडे असलेले इतर शेअर्स किंवा बाँड्स विकणे कठीण होत आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला: गुंतवणूकदारांनी काय करावे?
जर तुमच्या म्युच्युअल फंडात कॅशचे प्रमाण वाढलेले दिसत असेल, तर घाबरून न जाता पुढील गोष्टी तपासा:
- ट्रेंड पाहा: फक्त एका महिन्याचा आकडा बघून निर्णय घेऊ नका. गेल्या ३ ते ६ महिन्यांत कॅशचे प्रमाण कसे बदलले आहे ते पाहा.
- फंड मॅनेजरचे भाष्य (Manager’s Commentary) वाचा: मासिक पत्रकात (Factsheet) फंड मॅनेजरने कॅश वाढवण्यामागचे काय कारण दिले आहे, ते नक्की वाचा.
- दीर्घकालीन कामगिरी: फंडाचा इतिहास आणि त्याची मुख्य गुंतवणूक पद्धत (Investment Philosophy) यावर विश्वास ठेवा.
निष्कर्ष
म्युच्युअल फंडमधील Cash Holdings किंवा कॅश बॅलन्स हा फंड मॅनेजमेंटचा एक भाग आहे. तो कोणताही थेट ‘बाय’ किंवा ‘सेल’ करण्याचा सिग्नल नसतो. जोपर्यंत फंडाची दीर्घकालीन कामगिरी उत्तम आहे आणि फंड मॅनेजरकडे योग्य कारण आहे, तोपर्यंत तात्पुरत्या वाढलेल्या कॅश बॅलन्समुळे घाबरून जाण्याचे कारण नाही. आपली गुंतवणूक नेहमी आपल्या आर्थिक उद्दिष्टांचा विचार करूनच सुरू ठेवावी.
(डिस्क्लेमर: म्युच्युअल फंडमधील गुंतवणूक ही बाजारातील जोखमीच्या अधीन असते. हा लेख केवळ माहिती आणि शिक्षणासाठी आहे. कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी आपल्या आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला नक्की घ्या.)
