Mutual Fund History in Marathi: आजकाल आपण सगळेच टीव्ही किंवा मोबाईलवर ‘Mutual Funds Sahi Hai’ ची जाहिरात पाहतो. बरेच लोक आता SIP (Systematic Investment Plan) च्या माध्यमातून म्युच्युअल फंडात investment करत आहेत.
पण तुम्हाला माहिती आहे का, भारतात म्युच्युअल फंडांची सुरुवात कधी आणि कशी झाली? पूर्वीचे लोक यात पैसे का गुंतवत नव्हते आणि आता अचानक यात एवढी वाढ कशी झाली?
चला तर मग, आज आपण अगदी सोप्या भाषेत भारतातील म्युच्युअल फंडाचा इतिहास समजून घेऊया. हा इतिहास वाचल्यावर तुम्हाला समजेल की तुमचे पैसे इथे किती सुरक्षित आहेत.
AMFI म्हणजे काय? म्यूचुअल फंड इंडस्ट्रीमध्ये AMFI ची भूमिका व फायदे!
भारतात म्युच्युअल फंडांची सुरुवात कशी झाली?
भारतातील म्युच्युअल फंडाचा इतिहास प्रामुख्याने ५ टप्प्यांमध्ये (Phases) विभागला गेला आहे. आपण प्रत्येक टप्पा सोप्या भाषेत समजून घेऊ.
पहिला टप्पा – UTI ची स्थापना (१९६३ ते १९८७)
भारतात म्युच्युअल फंडाची सुरुवात १९६३ मध्ये झाली. सामान्य लोकांना शेअर मार्केटमध्ये गुंतवणूक करता यावी, यासाठी भारत सरकार आणि रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) यांनी मिळून Unit Trust of India (UTI) ची स्थापना केली.
- पहिली स्कीम: UTI ने १९६४ मध्ये ‘Unit Scheme 1964’ (US-64) नावाची भारतातील पहिली म्युच्युअल फंड स्कीम आणली.
- पुढील दोन दशके म्हणजे १९८७ पर्यंत भारतात फक्त UTI हा एकच म्युच्युअल फंड होता. त्यांचा मार्केटमध्ये पूर्ण दबदबा होता.
दुसरा टप्पा – सरकारी बँकांची एंट्री (१९८७ ते १९९३)
१९८७ नंतर सरकारने पब्लिक सेक्टर (सरकारी) बँका आणि LIC सारख्या मोठ्या सरकारी कंपन्यांना म्युच्युअल फंड सुरू करण्याची परवानगी दिली.
- SBI Mutual Fund: १९८७ मध्ये SBI म्युच्युअल फंड सुरू झाला. हा UTI नंतरचा भारतातील पहिला नॉन-UTI म्युच्युअल फंड होता.
- त्यानंतर LIC, PNB आणि बँक ऑफ इंडिया सारख्या इतर बँकांनीही आपले म्युच्युअल फंड बाजारात आणले. यामुळे लोकांना गुंतवणुकीसाठी नवीन पर्याय मिळाले.
तिसरा टप्पा – प्रायव्हेट कंपन्यांची एंट्री आणि SEBI (१९९३ ते २००३)
हा टप्पा भारतीय फायनान्शियल मार्केटसाठी खूप महत्त्वाचा होता. या काळात प्रायव्हेट कंपन्यांना म्युच्युअल फंड सुरू करण्याची परवानगी मिळाली.
- पहिला प्रायव्हेट फंड: १९९३ मध्ये ‘Kothari Pioneer’ हा भारतातील पहिला प्रायव्हेट म्युच्युअल फंड सुरू झाला. (जो नंतर फ्रँकलिन टेम्पलटन मध्ये मर्ज झाला).
- SEBI चे नियम: गुंतवणूकदारांचे पैसे सुरक्षित राहावेत आणि कुणाचीही फसवणूक होऊ नये, यासाठी सरकारने १९९६ मध्ये SEBI (Securities and Exchange Board of India) चे कडक नियम लागू केले. यामुळे लोकांचा म्युच्युअल फंडावरील विश्वास वाढला.
चौथा टप्पा – इंडस्ट्रीमध्ये मोठे बदल (२००३ ते २०१४)
२००३ मध्ये UTI चे दोन वेगवेगळ्या भागांत विभाजन झाले (UTI Mutual Fund आणि SUUTI).
या काळात २००८ ची जागतिक मंदी (Global Financial Crisis) आली होती. मार्केट खूप पडले होते. पण तरीही SEBI च्या कडक नियमांमुळे म्युच्युअल फंड इंडस्ट्री टिकून राहिली आणि त्यानंतर वेगाने रिकव्हर झाली.
पाचवा टप्पा – SIP ची वाढती लोकप्रियता (२०१४ ते आजपर्यंत)
२०१४ नंतर म्युच्युअल फंड इंडस्ट्रीने खूप वेगाने प्रगती केली आहे. इंटरनेट आणि स्मार्टफोनमुळे आता कुणीही घरबसल्या गुंतवणूक करू शकतो.
- आता भारतात ४० पेक्षा जास्त AMC (Asset Management Companies) आहेत.
- महिन्याला ५०० रुपयांपासून गुंतवणूक करता येत असल्याने, SIP ची लोकप्रियता प्रचंड वाढली आहे.
SIP म्हणजे काय? SIP मध्ये गुंतवणूक कशी करावी? | SIP Meaning in Marathi
म्युच्युअल फंडांच्या इतिहासाचा थोडक्यात तक्ता
| टप्पा (Phase) | वर्ष (Years) | मुख्य घटना (Main Event) |
| पहिला टप्पा | १९६३ – १९८७ | UTI ची स्थापना आणि US-64 नावाची पहिली स्कीम सुरू. |
| दुसरा टप्पा | १९८७ – १९९३ | SBI, LIC सारख्या सरकारी फंडांची एंट्री. |
| तिसरा टप्पा | १९९३ – २००३ | प्रायव्हेट कंपन्यांना परवानगी आणि SEBI चे कडक नियम. |
| चौथा टप्पा | २००३ – २०१४ | UTI चे विभाजन आणि जागतिक मंदीतून रिकव्हरी. |
| पाचवा टप्पा | २०१४ – आजपर्यंत | ऑनलाईन गुंतवणूक आणि SIP ची प्रचंड वाढ. |
म्युच्युअल फंडांचा इतिहास समजून घेण्याचे फायदे
- मार्केटचा स्वभाव समजतो: इतिहास पाहिला तर समजते की शेअर मार्केट कितीही खाली-वर झाले तरी लाँग टर्ममध्ये (Long-term) म्युच्युअल फंड नेहमी चांगले रिटर्न्स (Returns) देतात.
- सुरक्षिततेची खात्री: SEBI चे नियम किती कडक आहेत हे समजल्यामुळे, आपले पैसे सुरक्षित आहेत हा आत्मविश्वास मिळतो.
- SIP चे महत्त्व: जुन्या काळातील लोकांपेक्षा आजच्या पिढीला SIP मुळे संपत्ती (Wealth) कशी वाढते, हे समजायला मदत होते.
गुंतवणूक करताना कोणत्या चुका टाळाव्यात?
- मार्केट पडले की घाबरणे: मार्केट थोडे जरी पडले तरी बरेच लोक घाबरून आपली SIP बंद करतात. ही सर्वात मोठी चूक आहे.
- कुणाचेही ऐकून गुंतवणूक करणे: मित्र किंवा नातेवाईकांनी सांगितले म्हणून डोळे झाकून कोणत्याही फंडात पैसे टाकू नका.
- शॉर्ट टर्मचा विचार: म्युच्युअल फंड हा एका रात्रीत करोडपती होण्याचा मार्ग नाही. इथे कमीत कमी ५ ते ७ वर्षांचा विचार करूनच यायला हवे.
नेहमी तुमच्या रिस्क घेण्याच्या क्षमतेनुसार (Risk Appetite) फंड निवडा. जर तुम्ही नवीन असाल, तर लार्ज कॅप (Large Cap) किंवा इंडेक्स फंडातून (Index Fund) सुरुवात करणे सुरक्षित मानले जाते. तसेच, म्युच्युअल फंडात रिटर्न्सची कोणतीही गॅरंटी नसते (Mutual Funds are subject to market risks), त्यामुळे अतिरेकी अपेक्षा ठेवू नका आणि सतत मार्केट चेक करणे टाळा.
निष्कर्ष
१९६३ मध्ये फक्त एका UTI कंपनीपासून सुरू झालेला हा प्रवास आज लाखो करोडो रुपयांच्या इंडस्ट्रीमध्ये बदलला आहे. SEBI च्या उत्तम नियंत्रणामुळे आज म्युच्युअल फंड खूप पारदर्शक (transparent) आणि सुरक्षित झाले आहेत.
तुम्ही जर अजूनही म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक सुरू केली नसेल, तर छोटीशी SIP सुरू करून तुम्ही तुमचा प्रवास सुरू करू शकता. योग्य माहिती घ्या, रिसर्च करा आणि लाँग टर्मसाठी गुंतवणूक करत राहा!
FAQs
भारतात म्युच्युअल फंडाची सुरुवात कधी झाली?
भारतात म्युच्युअल फंडाची सुरुवात 1963 मध्ये झाली. त्याच वर्षी Unit Trust of India (UTI) ची स्थापना करण्यात आली. त्यानंतर 1964 मध्ये Unit Scheme 1964 (US-64) ही भारतातील पहिली म्युच्युअल फंड योजना सुरू करण्यात आली.
भारतातील पहिला प्रायव्हेट म्युच्युअल फंड कोणता होता?
भारतातील पहिला प्रायव्हेट म्युच्युअल फंड Kothari Pioneer Mutual Fund होता. तो 1993 मध्ये सुरू झाला. नंतर हा फंड Franklin Templeton Mutual Fund मध्ये विलीन झाला.
भारतात म्युच्युअल फंड इतके लोकप्रिय का झाले?
इंटरनेट, स्मार्टफोन, ऑनलाइन गुंतवणूक सुविधा, कमी रकमेपासून SIP सुरू करण्याची सुविधा आणि SEBI च्या कडक नियमांमुळे म्युच्युअल फंडावरील लोकांचा विश्वास वाढला. त्यामुळे 2014 नंतर भारतात म्युच्युअल फंड आणि SIP ची लोकप्रियता मोठ्या प्रमाणात वाढली.
