2024 मध्ये भारतीय शेअर बाजाराने ऐतिहासिक उच्चांक गाठल्यानंतर 2025 मध्ये थेट शेअर्स खरेदी करणाऱ्या वैयक्तिक गुंतवणूकदारांची गती काहीशी मंदावलेली दिसते. मात्र याचा अर्थ गुंतवणूकदारांचा इक्विटीवरील विश्वास कमी झाला आहे, असा अजिबात नाही. उलट, ही बदलती दिशा भारतीय गुंतवणूकदार अधिक प्रगल्भ होत असल्याचे स्पष्ट संकेत देते.
NSE च्या अलीकडील अहवालानुसार, घरगुती गुंतवणूकदार आता थेट शेअर्सऐवजी म्युच्युअल फंडांच्या माध्यमातून इक्विटीमध्ये गुंतवणूक करण्याला प्राधान्य देत आहेत. दीर्घकालीन संपत्ती निर्मितीसाठी इक्विटीच योग्य आहे, ही जाणीव आता अधिक खोलवर रुजताना दिसते.
थेट इक्विटीमधील चढउतार, पण मोठे चित्र सकारात्मक
2025 मध्ये वैयक्तिक गुंतवणूकदारांकडून सुमारे ₹5,717 कोटींचे निव्वळ outflows दिसले, तर 2024 मध्ये हेच गुंतवणूकदार तब्बल ₹1.7 लाख कोटींच्या inflowsसह बाजारात सक्रिय होते. हे आकडे पाहता अल्पकालीन चढउतार स्पष्टपणे जाणवतात.
मात्र, गेल्या सहा वर्षांचा विचार केला तर चित्र पूर्णपणे वेगळे आहे. या कालावधीत वैयक्तिक गुंतवणूकदारांची एकूण निव्वळ इक्विटी गुंतवणूक सुमारे ₹4.5 लाख कोटींवर पोहोचली आहे. म्हणजेच, थोड्या विश्रांतीनंतरही दीर्घकालीन विश्वास कायम आहे.
घरगुती गुंतवणूकदारांची वाढती हिस्सेदारी
आज घरगुती गुंतवणूकदारांकडे NSE-लिस्टेड कंपन्यांमधील सुमारे 18.75% इक्विटी हिस्सेदारी आहे, जी गेल्या दोन दशकांतील सर्वाधिक आहे. याचे एकूण मूल्य सुमारे ₹84 लाख कोटी इतके आहे. विशेष म्हणजे, यातील जवळपास निम्मी गुंतवणूक थेट शेअर्समध्ये आहे, तर उर्वरित भाग म्युच्युअल फंडांद्वारे केलेला आहे.
ही आकडेवारी एक गोष्ट स्पष्ट करते — भारतीय कुटुंबे आता शेअर बाजाराकडे केवळ सट्टेबाजी म्हणून पाहत नाहीत, तर तो त्यांच्या दीर्घकालीन आर्थिक नियोजनाचा भाग बनत आहे.
म्युच्युअल फंडांकडे वाढता कल का?
थेट शेअर्स खरेदीत थोडीशी घट असली तरी म्युच्युअल फंडांमधील गुंतवणूक वेगाने वाढत आहे. आज इक्विटी म्युच्युअल फंडांच्या AUMपैकी तब्बल 84% हिस्सा वैयक्तिक गुंतवणूकदारांचा आहे. यावरून गुंतवणूकदारांना व्यावसायिक व्यवस्थापन, diversification आणि शिस्तबद्ध गुंतवणूक यांचे महत्त्व समजू लागले आहे.
2025 मध्ये SIPद्वारे केलेली एकूण गुंतवणूक ₹3 लाख कोटींच्या विक्रमी पातळीवर पोहोचली, जी मागील वर्षाच्या तुलनेत सुमारे 25% अधिक आहे. फक्त डिसेंबर महिन्यातच SIP inflows ₹31,002 कोटी इतके होते. ही आकडेवारी “market timing” पेक्षा “time in the market” वर वाढणारा विश्वास दाखवते.
संपत्ती निर्मिती आणि घरगुती अर्थव्यवस्था
एप्रिल 2020 पासून आजपर्यंत घरगुती गुंतवणूकदारांनी इक्विटी बाजारातून सुमारे ₹53 लाख कोटींची संपत्ती निर्माण केली आहे. FY26 च्या दुसऱ्या तिमाहीत थोडी अस्थिरता असली तरी दीर्घकालीन प्रवास अत्यंत सकारात्मक राहिला आहे.
यामुळे भांडवली बाजार आणि घरगुती balance sheet यांच्यातील नाते अधिक मजबूत झाले आहे. वाढती इक्विटी संपत्ती केवळ कागदावर मर्यादित राहत नाही, तर उपभोग, आत्मविश्वास आणि आर्थिक सुरक्षिततेवरही त्याचा थेट परिणाम होताना दिसतो.
शेवटचा विचार
आजचा भारतीय गुंतवणूकदार अधिक संयमी, माहितीपूर्ण आणि दीर्घकालीन विचार करणारा बनत आहे. थेट शेअर्सपासून म्युच्युअल फंडांकडे होणारा कल हा कमजोरीचा नाही, तर परिपक्वतेचा संकेत आहे. इक्विटीमध्ये विश्वास कायम ठेवत, योग्य मार्गाने गुंतवणूक करणे — हीच आजच्या भारतीय घरगुती गुंतवणूकदारांची खरी ताकद आहे.
वाचा: Mutual Fund SIP मधून तुम्ही यशस्वी का होत नाही? आकडे, मानसशास्त्र आणि उपाय
